چای شیرین برای خیلیها بخش ثابت صبحانه است؛ کنار نان و پنیر، یا نان کره و مربا. بدن بعد از خوردن غذا بهطور طبیعی کمی تغییرات قند خون را تجربه میکند؛ اما وقتی مقدار قند افزوده در صبحانه بالا باشد (مثل چای خیلی شیرین یا مربای زیاد)، این بالا رفتن میتواند بیشتر و طولانیتر شود و در طولانیمدت اهمیت پیدا کند.
در ماههای اخیر، یک مطالعه بزرگ با دادههای UK Biobank دوباره توجهها را به «قند خون بعد از غذا» جلب کرده و نشان داده این شاخص میتواند با ریسک آلزایمر ارتباط داشته باشد.
چای شیرین دقیقاً چه کاری با قند خون میکند؟
وقتی به چای شکر یا قند اضافه میکنید، یک منبع قند افزوده وارد بدن میشود؛ قندی که معمولاً سریعتر جذب میشود. اگر صبحانه شما هم همزمان شامل کربوهیدراتهای ساده باشد (مثلاً نان سفید + مربا)، احتمالاً قند خون بعد از غذا بیشتر بالا میرود و مدیریت آن برای بدن سختتر میشود.
نکته مهم: مسئله این نیست که «هر بالا رفتنی بد است». بدن برای هضم و جذب غذا، تغییرات طبیعی دارد. بحث اصلی، مقدار قند افزوده و تکرار روزانه این الگوست—خصوصاً وقتی سالها ادامه پیدا کند.
یافته علمی جدید چه میگوید؟ (ارتباط قند خون بعد از غذا و آلزایمر)
در یک مطالعه بزرگ که روی دادههای ژنتیکی و سلامت حدود 357 هزار نفر از UK Biobank انجام شد، پژوهشگران با روش «تصادفیسازی مندلی» بررسی کردند کدام شاخصهای قند/انسولین میتوانند با پیامدهای مغزی و دمانس مرتبط باشند.
نتیجه کلیدی: قند خونِ اندازهگیریشده دو ساعت بعد از مصرف (پس از خوردن/بارگیری گلوکز) با افزایش خطر آلزایمر همراه بود—حدود 69٪ افزایش ریسک گزارش شده است.
همچنین در گزارشها اشاره شده این ارتباط با برخی شاخصهای واضح تصویربرداری مغزی (مثل آسیبهای واضح ماده سفید یا کوچکشدن کلی مغز) بهسادگی توضیح داده نشده و احتمال مسیرهای زیستی پیچیدهتر مطرح شده است.
آیا این یعنی چای شیرین «باعث آلزایمر» میشود؟
نه. تفسیر درست این است:
مطالعه نشان میدهد شاخصهای بالاتر قند خون بعد از غذا میتوانند با ریسک آلزایمر مرتبط باشند، نه اینکه یک ماده غذایی مشخص بهتنهایی علت قطعی باشد.
ماده غذایی مشخص بهتنهایی علت قطعی باشد.
خود پژوهشگران هم تأکید کردهاند که باید نتایج در جمعیتها و تبارهای دیگر تکرار و تأیید شود.
پس پیام کاربردی برای سبک زندگی این است: اگر صبحانهتان همیشه با چای شیرین و قند افزوده زیاد همراه است، بهتر است مصرف را هوشمندانهتر کنید—بدون افراط و بدون حذف کامل.
چقدر شکر در روز «زیاد» محسوب میشود؟
برای یک چارچوب کلی (نه نسخه درمانی)، دو مرجع معتبر این توصیهها را مطرح میکنند:
سازمان جهانی بهداشت (WHO): کاهش «قندهای آزاد» به کمتر از 10٪ انرژی روزانه توصیه میشود؛ کاهش بیشتر تا زیر 5٪ هم میتواند مفیدتر باشد.
انجمن قلب آمریکا (AHA): حدود پیشنهادی رایج این است که زنان حداکثر 25 گرم و مردان حداکثر 36 گرم قند افزوده در روز مصرف کنند.
اگر دیابت/پیشدیابت دارید، هدفگذاری دقیق باید با پزشک انجام شود.
چای شیرین را حذف نکن؛ «بهینهاش کن»
در این بخش چند راهکار ساده و قابل اجرا میگویم که هم سئو-پسند است هم واقعاً در زندگی روزمره جواب میدهد.
1) کاهش مرحلهای (واقعبینانهترین روش)
اگر هر روز چای خیلی شیرین میخورید، حذف ناگهانی معمولاً پایدار نیست. راه بهتر:
هر ۳ تا ۴ روز، مقدار قند/شکر را ۱۰ تا ۲۰٪ کمتر کنید
بعد از ۲ تا ۳ هفته، ذائقه شما تا حد زیادی تطبیق پیدا میکند
2) چای شیرین + کره و مربا؟ مقدار مربا را مدیریت کن
اگر صبحانهتان نان کره مرباست:
مقدار مربا را کمتر کنید
یا مربا را نگه دارید اما چای را کمشیرینتر کنید
این سادهترین راه برای کم کردن «قند افزوده» است.
3) کنار چای شیرین، یک «حامی قند خون» اضافه کن
بدون وارد شدن به جزئیات پیچیده:
پروتئین صبحانه را بیشتر کنید (مثل تخممرغ یا پنیر)
اگر امکانش هست، نان را سبوسدارتر انتخاب کنید
این کارها معمولاً باعث میشود صبحانه متعادلتر شود و احساس گرسنگی سریعتر برنگردد.
4) چای را خوشطعم کن، نه لزوماً شیرین
گاهی دلیل شیرین کردن چای فقط «طعم» است. میتوانید برای طعم از:
هل، دارچین، یا مقدار کمی گلاب
استفاده کنید تا نیاز به شکر کمتر شود.
چه کسانی باید بیشتر مراقب مصرف چای شیرین باشند؟
اگر یکی از موارد زیر را دارید، بهتر است مصرف چای شیرین را جدیتر مدیریت کنید:
سابقه خانوادگی دیابت نوع ۲
اضافهوزن یا چربی شکمی
کمتحرکی
خواب ناکافی یا نامنظم
سابقه «قند مرزی» یا «پیشدیابت»
سوالات پرتکرار (FAQ)
آیا چای شیرین برای همه ضرر دارد؟
در مقدار کم، برای بسیاری از افراد ممکن است مشکلزا نباشد. مسئله معمولاً مصرف روزانه، مقدار زیاد قند افزوده، و ترکیب با صبحانه پرکربوهیدرات است.
اگر دیابت ندارم، باز هم باید نگران باشم؟
این موضوع فقط درباره دیابت نیست. پژوهشهای جدید نشان دادهاند شاخصهای قند خون بعد از غذا میتوانند با پیامدهای بلندمدت (از جمله سلامت مغز) مرتبط باشند.
بهترین جایگزین برای چای شیرین چیست؟
چای کمشیرین، یا چای بدون قند با طعمدهندههایی مثل هل/دارچین. هدف این است که قند افزوده کمتر شود، نه اینکه لذت چای از بین برود.
چای شیرین با نان کره مربا بدتر است؟
وقتی چند منبع قند/کربوهیدرات ساده کنار هم قرار بگیرند، معمولاً کنترل قند خون بعد از غذا سختتر میشود. اگر این ترکیب را دوست دارید، سادهترین تغییر این است: یا چای را کمشیرینتر کن، یا مقدار مربا را کمتر کن.
جمعبندی
اگر صبحها چای شیرین میخورید، لازم نیست آن را حذف کنید. اما شواهد جدید نشان میدهد «الگوی قند خون بعد از غذا» میتواند برای سلامت بلندمدت اهمیت داشته باشد و حتی با ریسک آلزایمر هم ارتباط گزارش شده است.
با چند تغییر کوچک—کاهش مرحلهای شکر، متعادلتر کردن صبحانه، و مدیریت مقدار مربا—میتوانید هم از صبحانه لذت ببرید و هم مصرف قند افزوده را منطقیتر کنید.
درباره نویسنده
دکتر علی محمد کمالی فارغ التحصیل دکترای تخصصی علوم اعصاب از دانشگاه علوم پزشکی شیراز، بیش از 15 سال است که در زمینه پژوهش، تدریس و فعالیت های اجرایی در حوزه علوم اعصاب فعالیت و تجربه دارد. وی همچنین در ارتقا عملکرد های شناختی با استفاده از نوروتکنولوژی و مطالعات خواب تخصص ویژه ای دارد. او یکی از بنیانگذاران انستیتو سلامت مغز دانا است، (گروهی که سلامت مغز را اولویت جامعه می داند).
دکتر کمالی بیش از 50 مقاله پژوهشی (h-index 15) در مجلات معتبر علمی به چاپ رسانده و در حال حاضر مدیر عامل انستیتو سلامت مغز دانا است. بعلاوه به عنوان پژوهشگر ارشد واحد مغز، شناخت و رفتار دپارتمان علوم اعصاب دانشگاه علوم پزشکی شیراز مشغول فعالیت می باشد. مشاهده پروفایل علمی دکتر علی محمد کمالی در Google Scholar
دکتر کمالی علاوه بر تخصص در زمینه علوم اعصاب، سال ها است که به عنوان مدیر اجرایی مجله علوم پزشکی پیشرفته و فناوری های کاربردی (JAMSAT) مشغول به فعالیت است. همچنین به عنوان دبیر اجرایی انجمن علوم اعصاب ایران شاخه فارس فعالیت می کند.